Een halve eeuw geleden was de badkamer in een gemiddeld Nederlands huis een functionele ruimte waar zo weinig mogelijk tijd in werd doorgebracht. Een wastafel, een toilet, een bad of een doucheopstelling, en verder een paar tegels die de waterdichting moesten verzorgen. De ruimte was klein, ongedacht, en alleen ontworpen om in zo kort mogelijke tijd je gezicht te wassen of een douche te nemen. Dat beeld is in de afgelopen vijfentwintig jaar grondig veranderd.
De moderne Nederlandse badkamer is een woonkamer geworden waarin water een belangrijk element is. Niet praktisch in de zin van zo snel mogelijk doen wat moet, maar prettig in de zin van een omgeving waar mensen graag tijd doorbrengen. Verlichting, materialen, geluidsabsorptie, geuren, temperatuurregeling en zelfs muziek hebben hun weg gevonden naar wat ooit het meest functionele vertrek van het huis was.
Materialen die langer meegaan en mooier ouder worden
Een belangrijke ontwikkeling zit in het materiaalgebruik. Waar de standaardbadkamer uit de jaren tachtig en negentig vrijwel altijd standaard porseleinen tegelvloer en gekleurde tegelwanden had, zien we in moderne badkamers veel meer variatie. Microcement, natuursteen, marmerlook in groot formaat, beton in afgewerkte vorm, hout in vochtbestendige uitvoeringen. Wat al deze materialen gemeen hebben is dat ze de badkamer een rustiger uitstraling geven en bovendien een verhaal vertellen over de woning waarin ze zitten.
Daarnaast zijn de gebruikte materialen vaak duurzamer geworden. Een marmerlook keramiek van vandaag gaat langer mee dan een standaardtegel uit de jaren tachtig, en is bovendien ongevoeliger voor vlekken en schimmel. Een goed gekozen badkamer kan veertig jaar of langer goed blijven, mits onderhouden, waar een goedkoop uitgevoerde badkamer na vijftien jaar al om revisie vraagt. Dat is een investeringsperspectief dat veel huiseigenaren tegenwoordig serieuzer nemen dan voorheen.
Verlichting als sfeerelement
In een traditionele badkamer was er één felle plafondlamp die voor de spiegel hing. Klaar. In een moderne badkamer is verlichting een gelaagd ontwerp. Een ambient lichtniveau voor de algemene ruimte, een directere verlichting bij de spiegel voor de praktische handelingen zoals scheren of make-up, een diffusere sfeerverlichting voor het bad of de douchecabine, en eventueel een nachtverlichting voor de uren tussen middernacht en de ochtend.
Een goed lichtontwerp transformeert de ervaring van de badkamer compleet. Dezelfde tegels, kranen en sanitair voelen onder zacht licht totaal anders aan dan onder een fel TL-licht. Wie zijn badkamer eens onder verschillende lichtinstellingen ervaart, ontdekt al snel dat verlichting een van de meest impactvolle keuzes is die hij of zij heeft kunnen maken in het ontwerp.
Sanitair als ontwerpelement
Een derde ontwikkeling die in deze transitie meedoet, is dat het sanitair zelf van puur functioneel onderdeel naar ontwerpelement is gegroeid. Een wastafel kan vandaag een sculpturaal element zijn dat de aandacht trekt. Een douche kan een douche-ervaring zijn met regendouche, lichtinstellingen en thermostaatregeling. Een bad kan een ligbad zijn met integraal ontworpen verlichting. Sani4comfort.nl biedt een breed assortiment waarin de keuzes voor dit type sanitair zichtbaar zijn, met aandacht voor zowel functie als vormgeving. Wat een keuze van een paar duizend euro een paar decennia geleden alleen voor de luxe markt was, is vandaag toegankelijk voor een breed publiek dat zijn badkamer als woonkamer wil hebben.
Wat dit voor architectuur betekent
Voor architecten heeft de heropleving van de badkamer concrete gevolgen. In nieuwbouwprojecten worden badkamers structureel groter ingetekend dan vroeger. Wat veertig jaar geleden vijf vierkante meter mocht zijn, is in moderne huizen vaak acht tot twaalf vierkante meter. Bovendien krijgt de badkamer een betere positie in het ontwerp. Niet meer een hoek waar het nu eenmaal moest passen, maar een vertrek dat met aandacht is ontworpen, soms met daglicht, soms met een goede tuinview, soms aansluitend bij een slaapkamer in een spa-achtige opzet.
Voor renovaties betekent dit dat veel huiseigenaren overwegen of ze hun badkamer kunnen vergroten door bijvoorbeeld een gangkast te integreren, een aangrenzend slaapkamertje te verkleinen ten gunste van de badkamer, of een aanbouw te plaatsen waarin de badkamer ruimer wordt opgenomen. Dat zijn ingrepen die tien jaar geleden minder vaak overwogen werden, en die nu vaste prik zijn op de lijst van mogelijkheden bij een renovatie.
De badkamer als plek waar je tijd doorbrengt
Wat dit allemaal aangeeft, is dat de Nederlandse badkamer haar plek als snelle pitstop achter zich heeft gelaten. Voor veel mensen is het een ruimte waar ze 's ochtends een halfuur tot een uur doorbrengen, en 's avonds opnieuw tijd nemen voor zichzelf. Een ontspanmoment, een ritueel, soms zelfs een meditatieve tijd. Een goed ontworpen badkamer ondersteunt dat in plaats van het afbreken te doen. En dat is misschien wel de meest blijvende verandering in onze opvatting van wonen die de afgelopen vijfentwintig jaar zich heeft voltrokken.